عبارتند از ملحدان و زنديقان ، مرجئه و جبريان . ج - احتجاجات و مناظرات علمى با علماى دربارى و سران مكاتب فكرى : از موسى بن جعفر عليه السلام احتجاج‌ها و مناظره‌هاى زيادى با خلفاى معاصر خود ، دانشمندان يهودى و مسيحى ، عالمان دربارى و عناصر مخالف خطّ امامت بر جاى مانده كه در منابع حديثى و تاريخى آمده است . « 1 » اين محور از تلاش‌هاى امام ويژگىها و برجستگىهايى داشت : 1 - طرف مناظره امام قشر آگاه و روشنفكر جامعه بود . 2 - محتواى مناظره‌ها ، بيشتر مباحث اصولى و زيربنايى فرهنگى و اعتقادى جامعه بود . 3 - مباحث مطرح شده در اين مناظره‌ها مسائل روز و مبتلا به مسلمانان بود . واكنش دستگاه خلافت موقعيّت روزافزون موسى بن جعفر عليه السلام و تلاش‌هاى فرهنگى روشنگرانه و متعرضانه آن حضرت ، دستگاه خلافت عباسى را به وحشت انداخته وادار به عكس‌العمل كرد : الف - منصور جاسوسانى به مدينه اعزام كرد تا ديدارها و ارتباطات امام عليه السلام را زير نظر داشته به خليفه گزارش كنند . « 2 » در پى اين اقدام ، ياران امام عليه السلام به شيوه‌هاى مختلف تحت فشار و محدوديت قرار گرفتند و ارتباط آنان با امام قطع شد . حتى زمانى كه مىخواستند حديثى از آن حضرت نقل كنند ناچار بودند از امام عليه السلام با كنايه و القابى همچون « عبد صالح » ، « عالم » ، « صابر » ، « سيد » و « امين » ياد كنند . « 3 » ب - سياست شكنجه و فشار سياسى و اقتصادى را نسبت به مخالفان بويژه علويان اجرا كرد . منصور در طول حكومت ننگين خود صدها انسان حق‌طلب و آزاديخواه را به قتل رسانيد . او در مبارزه با آل على عليه السلام تا آنجا پيش رفت كه به هر يك از آنان دسترسى پيدا مىكرد او را دستگير و پس از بستن غل و زنجير به دست و پايش به زندان مخصوص مىافكند ؛ زندانى كه شب و روزش تشخيص داده نمىشد . « 4 » وى برخى از انقلابيون را پس از دستگيرى زنده زير ديوار مىگذاشت و روى آن ستون بنا مىكرد . « 5 »

--> ( 1 ) - ر . ك : احتجاج ، طبرسى ، ج 2 ، صص 155 - 170 . ( 2 ) - ر . ك : رجال كشى ، ص 282 ، حديث 502 و مناقب ، ج 4 ، ص 290 . ( 3 ) - ر . ك : سيرةالائمة الاثنى عشر ، ج 2 ، ص 334 . ( 4 ) - ر . ك : مروج‌الذهب ، ج 3 ، ص 299 . ( 5 ) - ر . ك : كامل ابن اثير ، ج 5 ، ص 526 و الفخرى ، ص 147 .